भारतात सण-उत्सवांची सुरुवात ही वर्षाच्या सुरुवातीलाच येणाऱ्या ‘मकर संक्रांतीने’ होते. हिंदू संस्कृतीमध्ये मकर संक्रांतीला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. हा सण केवळ धार्मिकच नाही, तर वैज्ञानिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनातूनही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
मकर संक्रांत म्हणजे काय?
ज्योतिषशास्त्रानुसार, जेव्हा सूर्य धनु राशीतून बाहेर पडून मकर राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा त्याला ‘मकर संक्रांत’ म्हणतात. या दिवसापासून सूर्याचे उत्तरायण सुरू होते, म्हणजेच दिवस मोठा आणि रात्र लहान होऊ लागते.
मकर संक्रांत २०२६ मुहूर्त
यावर्षी मकर संक्रांतीचा सण बुधवार, १४ जानेवारी २०२६ रोजी साजरा केला जाणार आहे.
- पुण्यकाळ: सकाळी ७:१५ ते सायंकाळी ५:४५ पर्यंत.
- महापुण्यकाळ: सकाळी ७:१५ ते सकाळी ९:०० पर्यंत. (दानधर्मासाठी हा काळ सर्वोत्तम मानला जातो).
मकर संक्रांतीच्या खास परंपरा
१. तिळगुळाचे महत्त्व: संक्रांतीच्या काळात थंडी असते. तीळ आणि गूळ हे दोन्ही पदार्थ उष्ण प्रकृतीचे असल्याने ते शरीराला ऊब देतात. “तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला” असे म्हणत आपण एकमेकांतील कटुता विसरून नात्यात गोडवा निर्माण करण्याचा संदेश देतो.
२. पतंगबाजी: गुजरात आणि महाराष्ट्रात संक्रांतीला पतंग उडवण्याची मोठी परंपरा आहे. यामागील वैज्ञानिक कारण म्हणजे सूर्याच्या कोवळ्या उन्हात वेळ घालवणे, ज्यामुळे शरीराला ‘व्हिटॅमिन डी’ मिळते.
३. सुगड पूजन आणि वाण: विवाहित महिला या दिवशी मातीच्या लहान मडक्यांचे (सुगड) पूजन करतात. यात नवीन धान्य, ऊस, हरभरे, गाजर आणि बोरं भरली जातात. महिला एकमेकींना ‘वाण’ देऊन हळदी-कुंकवाचा कार्यक्रम साजरा करतात.
४. काळ्या रंगाचे महत्त्व: साधारणपणे हिंदू धर्मात शुभ कार्यात काळा रंग टाळला जातो, पण संक्रांतीला आवर्जून काळे कपडे घातले जातात. याचे कारण असे की काळा रंग उष्णता शोषून घेतो, ज्यामुळे थंडीच्या दिवसात शरीराला ऊब मिळते.
मकर संक्रांतीचे धार्मिक महत्त्व
पुराणानुसार, या दिवशी भगवान सूर्यदेव आपले पुत्र शनिदेवाच्या घरी भेटायला जातात. शनिदेव हे मकर राशीचे स्वामी आहेत. त्यामुळे हा दिवस वडील आणि मुलामधील प्रेम आणि सलोख्याचे प्रतीक मानला जातो. तसेच, याच दिवशी भीष्म पितामहाने देह त्यागण्यासाठी उत्तरायणाची वाट पाहिली होती.
कसा साजरा कराल हा सण?
- पहाटे लवकर उठून पवित्र नदीत किंवा कोमट पाण्याने स्नान करावे.
- सूर्यदेवाला अर्घ्य अर्पण करावे.
- गरजूंना धान्य, ब्लँकेट किंवा तीळ-गुळाचे दान करावे.
- घरी गुळाची पोळी किंवा खिचडीचा बेत करावा.
निष्कर्ष: मकर संक्रांत हा सण आपल्याला निसर्गाशी जोडतो आणि नात्यांमधील गोडवा जपायला शिकवतो. हा सण तुमच्या आयुष्यात सुख, समृद्धी आणि चैतन्य घेऊन येवो!
तुम्हा सर्वांना मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!
